Grooming to proces budowania relacji i zaufania w celu wykorzystania seksualnego, finansowego lub innego rodzaju wykorzystania osoby, najczęściej dzieci i młodzieży. Może odbywać się online (przez komunikatory, media społecznościowe, gry) oraz w świecie realnym (w domu, w szkole, w organizacjach).
Czym jest grooming?
Grooming to celowe działania sprawcy mające na celu:
- zdobycie zaufania ofiary i/lub jej otoczenia,
- osłabienie granic i przygotowanie osoby do późniejszego wykorzystania.
Może obejmować:
- manipulację emocjonalną,
- obdarowywanie,
- izolowanie od rodziny, przyjaciół,
- sekrety,
- szantaż.
Formy groomingu:
- online (kontakt przez internet),
- osobisty (znajomi, rodzina, opiekunowie),
- grupowy (wielu sprawców),
- mający na celu eksploatację finansową lub przestępczą.
Mechanizmy i etapy groomingu
Naukowa literatura opisuje grooming jako sekwencję zachowań:
identyfikacja ofiary → budowanie relacji → testowanie granic → izolacja i eskalacja → utrzymanie kontroli (czasem przez szantaż).
Różne badania klasyfikują strategie jako werbalne i behawioralne, w tym użycie alkoholu/narkotyków, obdarowywanie, manipulację emocjonalną. Badania nad skutkami pokazują, że sposób groomingu (np. werbalny vs. przemoc) wpływa na intensywność objawów traumatycznych u ofiar.
Psychologiczne skutki groomingu
Ofiary groomingu często doświadczają lęku, depresji, objawów PTSD, zaburzeń zaufania, poczucia winy, izolacji społecznej, ryzyka samobójczego myślenia. Intensywność i rodzaj objawów zależą od długości procesu, relacji ze sprawcą i użytych metod przymusu.
Terapia psychologiczna ukierunkowana na traumę daje najlepsze efekty w leczeniu długofalowych konsekwencji.
Objawy i „czerwone flagi” — jak rozpoznać grooming
U dziecka / nastolatka:
♦️ Nagle ukrywanie aktywności w sieci, usuwanie historii przeglądania.
♦️ Zmiana zachowania: wycofanie, lęk, wstyd, nagły spadek wyników w nauce.
♦️ Tajemnicze prezenty lub pieniądze bez jasnego źródła.
♦️ Unikanie rozmów na temat kontaktów online, silne przywiązanie do nowego „przyjaciela” lub „opiekuna”.
♦️ Zmiany w relacjach rówieśniczych, sekrety, prośby aby nie mówić rodzicom.
♦️ U dorosłych osób narażonych (np. osoby z niepełnosprawnością, osoby starsze): nagle zyskana kontrola nad finansami, izolacja od bliskich, presja na wykonywanie działań niezgodnych z wolą.
Jak chronić dziecko i siebie — metody praktyczne (online i offline)
Profilaktyka i edukacja:
- Rozmowy o bezpiecznym kontakcie online — mówimy o prywatności, nieudostępnianiu danych osobowych, nieakceptowaniu spotkań z osobami poznanymi w sieci bez zgody dorosłych.
- Ustalanie jasnych reguł — czas online, kto może widzieć zdjęcia, zasady dotyczące dodawania „znajomych”.
- Nauka umiejętności krytycznego myślenia u młodzieży — jak rozpoznać manipulację, kiedy prosić o pomoc i gdzie się zgłosić.
- Techniczne zabezpieczenia — ustawienia prywatności w aplikacjach, blokowanie podejrzanych kont, korzystanie z kontroli rodzicielskiej, aktualizacje oprogramowania.
Działania rodzinne i społeczne:
- Utrzymywanie otwartego klimatu rozmów — reagowanie bez wściekłości i stygmatyzacji, aby zachęcić do ujawnienia problemu.
- Wczesna interwencja — nie należy ignorować sygnałów.
Specyficzne dla instytucji (szkoły, kluby):
- Szkolenia dla pracowników, polityki ochrony dzieci, sprawdzanie przeszłości osób pracujących z dziećmi.
Co robić, gdy podejrzewasz grooming?
- Zachowaj spokój i wysłuchaj — oferuj wsparcie emocjonalne; unikaj oskarżeń i paniki.
- Zabezpiecz dowody — zrób zrzuty ekranu (daty, nicki, wiadomości).
- Zgłoś sprawę — lokalna Policja (numery telefonów: 112 lub 997) oraz zgłoszenie do odpowiednich służb (np. telefon zaufania/organizacje). W sprawach dotyczących bezpieczeństwa dzieci w sieci istnieją specjalne porady i punkty wsparcia — np. programy NASK.
- Skontaktuj się ze specjalistą — psycholog, terapeuta traum (terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę, EMDR w wybranych przypadkach). NURT oferuje konsultacje i terapię dla ofiar wykorzystania i groomingu.
- Zgłoś materiały (jeśli występują) do odpowiednich służb i organizacji zajmujących się zwalczaniem treści wykorzystywania dzieci online (np. krajowe zgłoszenia, platformy społecznościowe — każdy serwis ma procedury zgłaszania).
Ważne linki
- Dzieci w sieci – strona NASK
- Cyberprofilaktyka – poradniki dla dorosłych
- saferinternet.pl – materiały edukacyjne
- 800-100-100 – telefon dla dorosłych ws. bezpieczeństwa dzieci
- Zgłoszenie niebezpiecznych treści dla dzieci – dyżurnet.pl
Rola terapii i wsparcia — pomoc w NURT Centrum Terapii w Gdańsku
W NURT Centrum Terapii w Gdańsku oferujemy profesjonalną i empatyczną pomoc osobom, które doświadczyły groomingu, przemocy, manipulacji emocjonalnej lub innych form traumy – zarówno w dzieciństwie, jak i w dorosłym życiu.
Rozumiemy, jak trudne może być zaufanie po takich doświadczeniach. W bezpiecznej atmosferze, z poszanowaniem Twojego tempa i granic, pomagamy odzyskać poczucie bezpieczeństwa, sprawczości i spokoju.
- Co oferujemy: bezpieczne konsultacje psychologiczne, ocenę ryzyka i potrzeb, terapia indywidualna ukierunkowana na traumę (np. elementy terapii poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na traumie, EMDR, praca nad poczuciem bezpieczeństwa, praca z rodziną).
- Dlaczego warto szukać pomocy: wczesne wsparcie psychologiczne redukuje długoterminowe konsekwencje traumatyczne, pomaga w odbudowie zaufania i funkcjonowaniu społecznym.
Zobacz także:
FAQ
Czy grooming to zawsze wykorzystywanie seksualne?
Nie zawsze — grooming to proces manipulacji, który może służyć różnym celom (seksualnym, finansowym, kryminalnym), ale często prowadzi do wykorzystania seksualnego.
Jakie są różnice między „zdobywaniem zaufania” a groomowaniem?
Różnica leży w celu i asymetrii relacji — grooming ma cel wykorzystania i stosuje manipulację/ukrywanie intencji. Badania wskazują, że nie zawsze jest łatwo rozróżnić to od normalnej opieki, stąd znaczenie kontekstu i sygnałów ostrzegawczych.
🚨 PAMIĘTAJ – grooming to PRZĘSTEPSTWO, a nie „niewinna rozmowa”.
Świadomość i otwarta komunikacja to najlepsza ochrona dzieci przed manipulacją w sieci.