Czym jest complex PTSD (cPTSD)?
Złożony zespół stresu pourazowego (cPTSD) to zaburzenie rozwijające się w wyniku długotrwałej, powtarzającej się traumy – szczególnie tej, która miała miejsce w relacjach i w sytuacjach braku bezpieczeństwa. Może dotyczyć osób, które doświadczały przemocy:
- emocjonalnej,
- fizycznej,
- wykorzystywania,
- chronicznego zaniedbania lub
- dorastały w atmosferze ciągłego napięcia i nieprzewidywalności.
Od 2022 roku cPTSD jest oficjalnie ujęte w klasyfikacji ICD-11 opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia jako odrębne rozpoznanie, różne od klasycznego PTSD. To ważny krok, ponieważ pozwala trafniej rozumieć i skuteczniej leczyć skutki traumy przewlekłej.
W NURT Centrum Terapii w Gdańsku wspieramy osoby, które doświadczają konsekwencji traumy rozwojowej i relacyjnej, pomagając im stopniowo odzyskiwać poczucie bezpieczeństwa i stabilności emocjonalnej.
Czym różni się cPTSD od PTSD?
Klasyczne PTSD najczęściej rozwija się po pojedynczym, intensywnym wydarzeniu traumatycznym. W cPTSD źródłem trudności jest zazwyczaj długotrwałe, powtarzalne doświadczenie zagrożenia, szczególnie w relacjach, z których nie można było się wycofać.
Osoba z cPTSD może doświadczać typowych objawów pourazowych – takich jak nadmierna czujność, unikanie czy silne reakcje na bodźce przypominające przeszłość – ale dodatkowo pojawiają się głębokie trudności w obszarze regulacji emocji, obrazu siebie oraz relacji z innymi. To właśnie te obszary – nazywane zaburzeniami organizacji „self” – sprawiają, że codzienne funkcjonowanie bywa wyczerpujące i pełne wewnętrznego napięcia.
Zobacz także: czym jest PTSD?
Objawy cPTSD – doświadczenie, które trudno nazwać
Wiele osób przez lata nie łączy swoich trudności z traumą. Z zewnątrz mogą funkcjonować „normalnie”, pracować, tworzyć relacje, realizować obowiązki. W środku jednak często towarzyszy im silne napięcie, wstyd lub poczucie zagrożenia.
Emocjonalne flashbacki – powrót do przeszłości bez obrazu
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów cPTSD są tzw. emocjonalne flashbacki.
W klasycznym PTSD flashback bywa dosłownym „przypomnieniem” traumatycznego wydarzenia – osoba może widzieć obrazy, słyszeć dźwięki, mieć wrażenie, że sytuacja dzieje się ponownie.
W cPTSD flashback często ma inny charakter – nie towarzyszy mu konkretne wspomnienie, lecz intensywny stan emocjonalny, np.:
- nagła fala wstydu,
- przytłaczający lęk,
- poczucie bycia zagrożonym,
- uczucie bezradności lub opuszczenia.
Osoba może mieć wrażenie, że „coś jest bardzo nie tak”, że zaraz wydarzy się coś złego – mimo że obiektywnie sytuacja jest bezpieczna. W rzeczywistości uruchamia się dawny, zapisany w układzie nerwowym schemat przetrwania. Ciało i emocje reagują tak, jakby przeszłość była teraźniejszością.
To doświadczenie bywa dezorientujące. Wiele osób mówi: „Wiem, że nic się nie dzieje, a mimo to czuję się, jakbym znów była dzieckiem w tamtym domu.”
Zobacz także: Dysocjacja – depersonalizacja – derealizacja
Toksyczny wstyd – „ze mną jest coś nie tak”
Drugim niezwykle obciążającym objawem jest toksyczny, głęboko uwewnętrzniony wstyd. Toksyczny wstyd nie jest cechą osobowości ani słabością, lecz przewidywalnym skutkiem rozwoju w warunkach przewlekłego braku bezpieczeństwa.
Nie chodzi tu o zdrowe poczucie winy związane z konkretnym zachowaniem, lecz o trwałe przekonanie o własnej wadliwości. Osoby z cPTSD często noszą w sobie nieuświadomione komunikaty z przeszłości:
- „Jestem problemem.”
- „Jestem za bardzo.”
- „Nie zasługuję na miłość.”
- „To moja wina.”
Toksyczny wstyd rozwija się szczególnie w sytuacjach długotrwałej przemocy emocjonalnej, zaniedbania lub wychowywania się w środowisku, w którym dziecko było krytykowane, zawstydzane lub ignorowane. Aby przetrwać, dziecko przyjmuje narrację, że to ono jest „nie w porządku” – bo łatwiej jest uwierzyć w swoją wadliwość niż w to, że opiekun nie zapewnia bezpieczeństwa.
W dorosłości ten wstyd może przejawiać się jako:
- silne reakcje na nawet łagodną krytykę.
- nadmierny perfekcjonizm,
- chroniczne poczucie winy,
- lęk przed oceną,
- trudność w przyjmowaniu komplementów.
Negowanie własnej traumy – „inni mieli gorzej”
Jednym z najczęstszych, a zarazem najmniej rozumianych zjawisk w cPTSD jest umniejszanie lub negowanie własnych doświadczeń traumatycznych.
Osoby, które doświadczyły przemocy emocjonalnej, chronicznego zaniedbania czy relacyjnej niestabilności, często mówią:
- „To nie była prawdziwa przemoc.”
- „Inni mieli dużo gorzej.”
- „Przecież nic strasznego się nie stało.”
- „Rodzice robili, co mogli.”
To mechanizm obronny, który przez lata pomagał przetrwać. Dziecko zależne od opiekuna nie może pozwolić sobie na pełne uznanie, że doświadcza krzywdy – dlatego minimalizuje ją, racjonalizuje lub usprawiedliwia.
W dorosłości ten mechanizm może utrudniać:
- rozwinięcie współczucia wobec siebie.
- zgłoszenie się po pomoc,
- uznanie własnych objawów,
- zrozumienie, skąd biorą się trudności w relacjach
cPTSD a relacje i poczucie własnej wartości
Ponieważ trauma w cPTSD najczęściej dotyczy relacji, jej skutki szczególnie wyraźnie ujawniają się w bliskości. Osoba może jednocześnie bardzo potrzebować więzi i silnie się jej obawiać. Pojawia się lęk przed porzuceniem, trudność w zaufaniu, nadmierne dostosowywanie się do innych lub przeciwnie – wycofywanie się z relacji, by uniknąć potencjalnego zranienia.
Wiele osób z cPTSD zmaga się także z przewlekłym napięciem emocjonalnym. Układ nerwowy, który przez lata funkcjonował w trybie przetrwania, reaguje intensywnie nawet na niewielkie bodźce. To nie jest „nadwrażliwość” ani wada charakteru, lecz efekt długotrwałej adaptacji do braku bezpieczeństwa.
Te reakcje są wyuczoną adaptacją układu nerwowego, a nie trwałym deficytem, co oznacza, że mogą ulegać zmianie w bezpiecznym procesie terapeutycznym.
Diagnoza różnicowa – cPTSD a ADHD i osobowość chwiejna emocjonalnie
Podstawą jest prawidłowa diagnoza. Objawy cPTSD mogą częściowo przypominać ADHD (np. trudności z koncentracją, impulsywność, przeciążenie bodźcami) lub zaburzenie osobowości typu borderline (np. intensywne emocje, lęk przed porzuceniem, niestabilność relacji). cPTSD, ADHD i zaburzenie osobowości borderline (BPD) mogą mieć podobne objawy, ale różnią się przyczyną i mechanizmem.
🔷 Złożone PTSD (cPTSD) rozwija się w wyniku długotrwałej traumy i wiąże się z silnym wstydem, nadmierną czujnością oraz trudnością w regulacji emocji.
🔷 Zaburzenie aktywności i uwagi (ADHD) to zaburzenie neurorozwojowe obecne od dzieciństwa, którego głównym objawem są problemy z koncentracją, impulsywność i dezorganizacja.
🔷 Osobowość chwiejna emocjonalnie (borderline) to zaburzenie osobowości charakteryzujące się intensywnymi, niestabilnymi relacjami, silnym lękiem przed porzuceniem i dużą zmiennością emocji.
Kluczowe różnice dotyczą więc źródła trudności: trauma (cPTSD), neurobiologia (ADHD) lub utrwalony wzorzec osobowości (BPD).
Terapia cPTSD w Gdańsku – jak pracujemy w NURT Centrum Terapii?
Skuteczna terapia cPTSD wymaga kompleksowego i etapowego podejścia i bezpiecznej relacji terapeutycznej. Uwzględnia przede wszystkim pracę psychoterapeutyczną, ale także współpracę z psychiatrą i leczenie farmakologiczne objawów lęku, obniżenia nastroju czy zaburzeń snu.
Praca terapeutyczna w cPTSD często obejmuje:
- Stabilizację i naukę regulacji emocji,
- Stopniowe przetwarzanie doświadczeń traumatycznych,
- Odbudowę zdrowego obrazu siebie i poczucia wartości,
- Naukę bezpiecznej bliskości w relacjach.
To proces wymagający czasu, trudny, ale odmieniający życie. W bezpiecznej relacji terapeutycznej wiele osób po raz pierwszy doświadcza tego, że ich emocje są przyjmowane bez zawstydzania i oceniania.
W NURT Centrum Terapii w Gdańsku prowadzimy psychoterapię traumy w oparciu o współczesną wiedzę kliniczną i neurobiologiczną. Dbamy o tempo pracy dostosowane do indywidualnych potrzeb, ponieważ w terapii traumy kluczowe jest poczucie kontroli i bezpieczeństwa.
Zobacz także:
Kiedy warto zgłosić się na terapię traumy?
Jeżeli często towarzyszy Ci intensywny wstyd, trudne do opanowania emocje, powtarzające się problemy w relacjach lub poczucie, że „coś jest nie tak”, mimo że trudno wskazać konkretną przyczynę – konsultacja psychoterapeutyczna może być ważnym krokiem.
Nie musisz udowadniać, że Twoje doświadczenia były „wystarczająco poważne”. W terapii nie porównujemy cierpienia. Skupiamy się na tym, jak dziś możemy wspierać proces zdrowienia.
Jeśli szukasz profesjonalnej pomocy w obszarze cPTSD w Gdańsku lub interesuje Cię terapia traumy w Gdańsku, zapraszamy do kontaktu z NURT Centrum Terapii. Tworzymy przestrzeń, w której można bezpiecznie przyjrzeć się swojej historii – bez porównań, bez ocen, z uważnością na tempo i gotowość każdej osoby.
Zapisy odbywają się:
- telefonicznie: 608 400 506 lub 784-488-281
- mailowo: rejestracja@nurtcentrum.pl
- osobiście w NURT Centrum Terapii Oliwa al. Grunwaldzka 505/4 lub NURT Wrzeszcz ul. Bohaterów Getta Warszawskiego 13/2
- do lekarzy psychiatrów również poprzez portal ZnanyLekarz: https://www.znanylekarz.pl/placowki/nurt-centrum-terapii