Schizofrenia to przewlekła choroba psychiczna, która wpływa na sposób postrzegania rzeczywistości, myślenia, przeżywania emocji i funkcjonowania w codziennym życiu. U osób chorujących mogą pojawiać się objawy psychotyczne, takie jak omamy czy urojenia, ale także mniej widoczne, choć bardzo istotne trudności – spadek motywacji, nastroju, wycofanie społeczne, problemy z koncentracją i regulacją emocji. W efekcie schizofrenia może znacząco utrudniać naukę, pracę, relacje z innymi i samodzielne funkcjonowanie, szczególnie jeśli nie jest odpowiednio leczona.
🌍 Schizofrenia dotyka znaczącą grupę osób na całym świecie – szacuje się, że choruje na nią około 0,3–1% populacji, co oznacza około 24–50 milionów ludzi na świecie. Schizofrenia zazwyczaj ujawnia się we wczesnej dorosłości – u mężczyzn najczęściej nieco wcześniej, w wieku 15–24 lat, a u kobiet w wieku 25–34 lat, choć choroba może rozpocząć się także w innych okresach życia.
📋 Definicja schizofrenii wg ICD-11
Schizofrenia jest diagnozowana, gdy u danej osoby pojawiają się pewne charakterystyczne trudności w myśleniu, odczuwaniu i zachowaniu, które trwają wystarczająco długo i wpływają na codzienne życie. W uproszczeniu oznacza to:
- 📌 OBECNOŚĆ CO NAJMNIEJ DWÓCH OBJAWÓW PSYCHOTYCZNYCH – z czego przynajmniej jeden należy do pierwszych trzech:
- Omamy – słyszenie głosów, widzenie rzeczy, których inni nie widzą, albo inne wrażenia zmysłowe bez rzeczywistego bodźca.
- Urojenia – silne przekonania, które nie odpowiadają rzeczywistości, np. poczucie bycia obserwowanym lub prześladowanym.
- Dezorganizacja myślenia – trudności w logicznym łączeniu myśli, niespójne wypowiedzi.
- Zachowanie zdezorganizowane lub katatoniczne – np. dziwne ruchy, brak reakcji lub nadmierna pobudliwość.
- 📌 OBJAWY NEGATYWNE – spłycenie emocji, brak motywacji, wycofanie społeczne.
- ⏳ CZAS TRWANIA – objawy utrzymują się przez co najmniej 1 miesiąc, a całkowity czas choroby (łącznie z wczesnymi lub łagodniejszymi objawami) wynosi co najmniej 6 miesięcy.
- 🏠 WPŁYW NA CODZIENNE ŻYCIE – objawy utrudniają naukę, pracę, relacje z innymi lub samodzielne funkcjonowanie
- ❌ WYKLUCZENIE INNYCH PRZYCZYN – lekarz upewnia się, że objawy nie są spowodowane np. substancjami psychoaktywnymi, zaburzeniami nastroju czy chorobami neurologicznymi.
WAŻNE – niektóre substancje psychoaktywne, np. konopie, amfetamina, kokaina) mogą:
- wyzwalać epizod psychotyczny u osób predysponowanych,
- przyspieszać ujawnienie się choroby,
- nasilać przebieg objawów.
👀 Objawy pozytywne schizofrenii
Omamy (halucynacje)
Omamy to doświadczenia zmysłowe, które pojawiają się bez rzeczywistego bodźca z otoczenia. Osoba ich doświadczająca może słyszeć głosy, widzieć obrazy lub odczuwać wrażenia z innych zmysłów, mimo że w danym momencie nic realnie ich nie wywołuje. Dla chorego omamy są jednak w pełni prawdziwe i przekonujące, dlatego mogą budzić silne emocje i wpływać na sposób myślenia oraz zachowanie.
W schizofrenii najczęściej obserwuje się:
- omamy słuchowe (ok. 60–80% pacjentów) – głosy komentujące, dialogujące lub imperatywne,
- omamy wzrokowe (ok. 10–20%),
- omamy czuciowe, węchowe i smakowe – rzadziej.
Urojenia
Urojenia to silne przekonania, które nie mają oparcia w rzeczywistości, ale dla osoby ich doświadczającej wydają się całkowicie prawdziwe i niepodważalne. Mogą dotyczyć na przykład poczucia bycia obserwowanym, prześladowanym lub wyjątkowo ważnym. Nawet gdy pojawiają się dowody przeczące tym przekonaniom, osoba w urojeniach nie jest w stanie ich odrzucić, ponieważ są one wynikiem choroby, a nie świadomego wyboru czy sposobu myślenia.
Najczęstsze treści urojeń w schizofrenii:
- urojenia prześladowcze (najczęstsze),
- urojenia ksobne,
- urojenia oddziaływania i kontroli,
- urojenia wielkościowe.
👤 Objawy negatywne w schizofrenii
Objawy negatywne w schizofrenii to te aspekty funkcjonowania, które ulegają ograniczeniu lub utracie, a nie pojawiają się „dodatkowo” jak omamy czy urojenia. Mówiąc prościej, są to trudności w tym, co normalnie pozwala człowiekowi działać i przeżywać emocje oraz funkcjonować w społeczności.
Do najważniejszych objawów negatywnych należą:
- Spłycenie afektu – ograniczona ekspresja emocji, np. brak uśmiechu, monotonny głos.
- Apatia i awolicja – brak inicjatywy, trudności w podejmowaniu działań czy realizowaniu codziennych obowiązków.
- Alogia – ubóstwo mowy, ograniczona zdolność do wyrażania myśli.
- Anhedonia – brak przyjemności z rzeczy, które wcześniej cieszyły.
- Wycofanie społeczne – unikanie kontaktów z innymi, izolacja.
Objawy negatywne są często mniej zauważalne niż omamy czy urojenia, ale mają duży wpływ na codzienne życie i długoterminowe funkcjonowanie osoby chorej, dlatego w terapii zwraca się na nie szczególną uwagę.
❓ Przyczyny występowania schizofrenii
Schizofrenia powstaje w wyniku wielu współdziałających czynników, a nie jednej przyczyny.
Przyczyny schizofrenii:
- 🧬 Czynniki genetyczne – ryzyko zachorowania jest wyższe, jeśli ktoś w rodzinie chorował na schizofrenię; choroba ma charakter poligenowy, czyli zależy od wielu genów zwiększających podatność.
- 🧠 Czynniki biologiczne i mózgowe – obejmują zaburzenia w działaniu neuroprzekaźników:
- Dopamina – nadaktywność w szlaku mezolimbicznym może powodować objawy pozytywne, takie jak omamy i urojenia, natomiast niedobór w korze przedczołowej wiąże się z objawami negatywnymi i trudnościami poznawczymi.
- Glutaminian – zaburzenia jego działania, szczególnie przez receptory NMDA, mogą wpływać na myślenie, percepcję i emocje.
- Inne zmiany biologiczne obejmują różnice w strukturze i funkcjonowaniu mózgu, m.in. w korze przedczołowej i hipokampie.
- ⚠️ Czynniki środowiskowe – stres w dzieciństwie, trudne doświadczenia życiowe czy komplikacje okołoporodowe mogą przyczyniać się do rozwoju choroby u osób z predyspozycjami genetycznymi.
- 🛑 Używanie substancji psychoaktywnych – np. marihuany, amfetaminy czy kokainy zwiększa ryzyko pojawienia się psychozy u osób predysponowanych
💊 Leczenie schizofrenii
Dzięki nowoczesnym metodom leczenia schizofrenii dziś pacjenci mogą żyć stabilnie i bezpiecznie, a objawy choroby są znacznie lepiej kontrolowane niż kiedyś. Podstawą terapii są leki przeciwpsychotyczne, które pomagają zmniejszyć omamy, urojenia i uspokoić chaotyczne myślenie.
Współczesne leki mają mniej skutków ubocznych niż starsze preparaty, dlatego są bezpieczniejsze i łatwiejsze w stosowaniu. Dla osób, które mają trudności z codziennym przyjmowaniem tabletek, dostępne są też długodziałające zastrzyki, podawane co kilka tygodni, a nawet miesięcy, które pomagają utrzymać stabilność i zapobiegać nawrotom.
Leczenie zwykle łączy się też z wsparciem psychologicznym i poradami dla rodziny, co ułatwia radzenie sobie z chorobą i codzienne funkcjonowanie. Dzięki temu pacjent może stopniowo odzyskiwać samodzielność i komfort życia, a rodzina zyskuje pewność, że choroba jest kontrolowana.
💚 Podsumowanie
Schizofrenia jest poważnym, ale możliwym do skutecznego leczenia zaburzeniem psychicznym. Wczesna diagnoza, odpowiednio dobrana farmakoterapia oraz systematyczne oddziaływania wsparciowe pozwalają wielu pacjentom na stabilne funkcjonowanie i znaczną poprawę jakości życia.
W NURT Centrum Terapii w Gdańsku kompleksowo diagnozujemy oraz leczymy zaburzenia psychotyczne, w tym schizofrenię. Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich doświadcza takich objawów bądź też ma zdiagnozowaną schizofrenię, nie jest przekonany do leczenia, nie toleruje leków i chciałby zmodyfikować farmakoterapię – nasi specjaliści zaproponują najnowocześniejsze metody leczenia schizofrenii we współpracy z Pacjentem i rodziną.
Celem leczenia jest nie tylko redukcja objawów, ale także wspieranie długofalowego zdrowienia i funkcjonowania w codziennym życiu.