Psychiatria zajmuje się bardzo szerokim spektrum zagadnień. Jednym z poważniejszych i często przerażających objawów, które mogą wystąpić w niektórych chorobach psychicznych są objawy psychotyczne. Objawy psychotyczne to manifestacje zaburzeń psychicznych, które wpływają na sposób myślenia, postrzegania rzeczywistości i reakcję emocjonalną. Dwa główne rodzaje objawów psychotycznych to urojenia i omamy.
Urojenia
Urojenia to fałszywe przekonania, które nie mają poparcia w rzeczywistości. Wyróżniamy urojenia:
- Prześladowcze: przekonanie, że otoczenie zagraża życiu lub zdrowiu danej osoby.
- Odnoszące (ksobne): chory widzi nierealne związki między sobą a otoczeniem, na przykład sądzi, że mówią o nim w telewizji.
- Oddziaływania, wpływu, owładnięcia: przekonanie, że ktoś kontroluje myśli lub ciało chorego.
- Zmiany osoby – urojenia błędnego utożsamiania osób: przekonanie, że znane osoby to nie ci, za kogo się podają, ale jakby ich podstawione wersje.
- Wielkościowe: wiara w posiadanie wyjątkowych mocy lub statusu, na przykład uważanie się za mesjasza czy prezydenta.
- Depresyjne (małej wartości): myśli związane z uczuciem winy, zubożeniem, ruiny materialnej
- Zazdrości (niewierności): interpretacja codziennych sytuacji jako dowodów na zdradę, często spotykane w psychozach alkoholowych lub u osób starszych.
- Erotyczne: myśli i przekonania związane z aspektami seksualnymi i miłosnymi.
Omamy
Omamy to zmysłowe doświadczenia, które nie mają rzeczywistego źródła. Wyróżniamy omamy:
- Wzrokowe – doświadczanie obrazów, które nie istnieją obiektywnie
- Słuchowe – osoba słyszy głosy, które inni nie słyszą, często komentujące jej działania „ z zewnątrz”, poza swoją głową. Najczęstszy rodzaj omamów u pacjentów ze schizofrenią
- Imperatywne – osoba słyszy wewnętrzne głosy lub komunikaty, które nakazują jej konkretne działania lub powstrzymują od wykonania pewnych czynności.
- Cenestetyczne – (somatyczne, czucia ustrojowego) przypominają ból, ściskanie narządów wewnętrznych, rozciąganie
- Węchowe i smakowe – doświadczanie najczęściej przykrych zapachów i smaków
- Dotykowe – odczuwanie dotknięć (np. obecność pasożytów na skórze)
- Kinestetyczne – wrażenie unoszenie się, spadania, chwiania podłogi, wirowania
Inne objawy psychotyczne to:
Omamy rzekome – zmysłowe doświadczenia, które nie mają rzeczywistego źródła – zlokalizowane w głowie pacjenta, w jego ciele, w „jaźni”. Najczęściej słuchowe.
Katatonia – skrajne upośledzeniem ruchu i reakcji emocjonalnych. Objawy mogą obejmować bezruch lub nadmierny niepokój ruchowy. Często występuje wzrost spoczynkowego napięcia mięśni.
Dezorganizacją w sposobie myślenia i mowie – trudności w utrzymaniu logicznego porządku w myśleniu
Ambiwalencja – wyraźnie przeciwstawne elementy w zachowaniu i wypowiedziach
Ambitendencja – występowanie sprzecznych zachowań)
Objawy psychotyczne – w jakich chorobach występują?
1. Schizofrenia
Schizofrenia to jedno z najczęstszych zaburzeń psychotycznych, które charakteryzuje się występowaniem objawów takich jak halucynacje (np. słyszenie głosów), urojenia (np. przekonanie, że ktoś chce nas skrzywdzić), zaburzenia myślenia i rozumienia rzeczywistości.
2. Zaburzenia afektywne (np. depresja psychotyczna)
W przypadku ciężkich zaburzeń nastroju, takich jak depresja, mogą występować objawy psychotyczne, zwłaszcza w postaci depresji psychotycznej. Objawy mogą obejmować halucynacje, urojenia i zaburzenia myślenia, które są związane z negatywnym, pesymistycznym obrazem rzeczywistości.
3. Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)
W przypadku manii lub ciężkiej depresji mogą pojawić się objawy psychotyczne. W manii może występować nadmierne poczucie euforii, a w depresji – silne uczucie beznadziei, co może prowadzić do urojeń i halucynacji.
4. Zaburzenia związane z substancjami
Spożywanie alkoholu, narkotyków lub leków może prowadzić do wystąpienia objawów psychotycznych, zwłaszcza w przypadku ich nadużywania lub nagłego odstawienia.
5. Otępienie
W przypadku otępień, szczególnie w chorobie Alzheimera, objawy psychotyczne mogą obejmować halucynacje i urojenia, zwłaszcza w późniejszych stadiach choroby.
6. Zaburzenia osobowości (np. osobowość paranoiczna)
Niektóre zaburzenia osobowości, takie jak osobowość paranoiczna, mogą prowadzić do rozwinięcia objawów psychotycznych, takich jak urojenia prześladowcze (przekonanie, że inni chcą nas skrzywdzić).
7. Stany związane z traumą
Objawy psychotyczne mogą wystąpić także w wyniku silnego stresu lub traumy. W takich przypadkach mogą pojawić się halucynacje lub urojenia związane z przeżywanym stresem, zwłaszcza w przypadku zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD).
8. Nowotwory mózgu i inne uszkodzenia mózgu
Niektóre choroby neurologiczne, w tym nowotwory mózgu, mogą prowadzić do objawów psychotycznych. Uszkodzenia mózgu w wyniku urazów głowy, infekcji lub innych schorzeń neurologicznych mogą również wywoływać psychozy.
Pamiętajmy! Objawy psychotyczne ZAWSZE wymagają leczenia i znalezienia ich przyczyny!
W przypadku objawów psychotycznych ważne jest uzyskanie profesjonalnej pomocy psychiatrycznej. Nowoczesne leki nie muszą sprawiać silnego uspokojenia, wzrostu masy ciała, czy zaburzeń pamięci.
Wczesna diagnoza i leczenie mogą pomóc w łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia pacjenta lub uratować mu życie!